Íslensk matargerð sprettur úr harðbýlu landi þar sem hreint vatn, tær sjór og eldfjöll móta bæði hráefni og aðferðir. Í aldir varð fólk að geyma mat með reyk, söltun, súrsun og þurrkun til að lifa af langa vetur. Í dag lifir sú hefð góðu lífi við hlið nútímalegrar veitingamenningar sem leggur áherslu á hreinleika og staðbundið hráefni. Hér er það helsta sem ferðamaður ætti að smakka.
Lambakjöt — hjarta eldhússins
Íslenska sauðféð gengur frjálst um fjöll og heiðar allt sumarið og étur gras, ber og villtar jurtir. Það gefur kjötinu milt, ómengað bragð sem er stolt landsmanna. Hægelduð lambalæri og lambahryggur eru sígild sunnudagsmáltíð.
- Kjötsúpa — þjóðarsúpa Íslendinga, elduð úr lambakjöti, rótargrænmeti, kartöflum og bygg. Ómissandi í köldu veðri.
- Hangikjöt — reykt lambakjöt, oft borið fram á jólum með uppstúf, kartöflum og grænum baunum.
Sjávarfang úr tærum sjó
Fiskur hefur alltaf verið undirstaða fæðunnar. Norður-Atlantshafið gefur af sér einhvern ferskasta fisk sem völ er á.
- Bleikja og villtur lax úr ám og vötnum.
- Þorskur og ýsa — steikt, bökuð eða í plokkfiski.
- Humar — íslenski leturhumarinn, smár en einstaklega ljúffengur, oft eldaður í hvítlaukssmjöri. Höfnin í Höfn í Hornafirði er þekkt fyrir hann.
- Plokkfiskur — heimilislegur réttur úr soðnum fiski, kartöflum, lauk og hvítri sósu, borinn fram með rúgbrauði.
Skyr og bakkelsi
Skyr er ekki jógúrt heldur mjúkur ferskostur sem á sér þúsund ára sögu á Íslandi. Það er próteinríkt, þykkt og örlítið súrt, gjarnan borðað með berjum og rjóma. Í dag er skyr flutt út um allan heim.
Rúgbrauð er dökkt, sætt og þétt rúgbrauð. Á Laugarvatni og víðar er það bakað í holum í heitri jörðu við hverahita — þá kallast það hverabrauð. Það er dýrlegt með smjöri og reyktum silungi.
Fyrir hugrakka — Þorramatur
Á miðjum vetri, í mánuðinum þorra, halda Íslendingar Þorrablót og bera fram gamlan geymslumat á bakka sem kallast Þorramatur.
- Hákarl — kæstur (gerjaður) Grænlandshákarl með sterku ammóníakbragði. Yfirleitt bragðað með skoti af brennivíni.
- Súrmatur — hrútspungar, sviðasulta og fleira sem geymt er í sýru.
- Harðfiskur — þurrkaður þorskur eða ýsa, rifin í ræmur og borðuð með smjöri. Vinsælt snarl allan ársins hring.
Brennivín, íslenska ákavítið kryddað með kúmeni, er hefðbundinn drykkur með þessum mat og gengur undir gælunafninu „svarti dauði".
Pylsan og hversdagsmaturinn
Ef aðeins má smakka einn rétt, þá er það pylsan — íslenska pylsan úr lambi, nautakjöti og svínakjöti. Pöntuð „með öllu" fær hún steiktan og hráan lauk, remúlaði, sinnep og pylsusinnep. Pylsuvagninn Bæjarins Beztu Pylsur við höfnina í Reykjavík er þjóðargersemi og hefur selt pylsur síðan 1937.
Gróðurhús og hreint vatn
Þökk sé jarðvarma rækta Íslendingar tómata, gúrkur, papriku og jafnvel jarðarber í upplýstum gróðurhúsum allt árið. Í bænum Hveragerði er heilt samfélag byggt á þessari ræktun. Og gleymið ekki einu — kranavatnið á Íslandi er meðal þess hreinasta í heimi, beint úr lindum. Biðjið aldrei um vatn í flösku.
Veitingamenning Reykjavíkur
Höfuðborgin er í dag suðupottur nýrrar norrænnar matargerðar. Ungir kokkar sameina fornar aðferðir — reyk, súrsun, þurrkun — við ferskt hráefni og alþjóðleg áhrif. Frá fínum veitingahúsum að götumatarmörkuðum er auðvelt að borða vel í Reykjavík. Njótið!
Sætt og kaffi
Íslendingar eru miklir sætindaunnendur. Kleinur (snúnar, steiktar deigkökur), pönnukökur með sykri og rjóma og snúðar með súkkulaðihjúp fylla bakarí um allt land. Á jólum eru bakaðar laufabrauðskökur, þunnar og útskornar. Kaffimenning er sterk: Íslendingar drekka mikið kaffi og kaffihús eru miðpunktur félagslífs, sérstaklega í myrkri vetrarins.
Hvar á að borða
- Prófaðu pylsu á pylsuvagni, plokkfisk á gamaldags matstofu og nýnorrænan rétt á fínni veitingastað — allt á sama degi í Reykjavík.
- Í sjávarþorpum eins og Höfn og á Vestfjörðum er sjávarfangið ferskast beint úr höfninni.
- Ekki gleyma bakaríinu að morgni — ferskt brauð, snúður og kaffi er hin fullkomna byrjun á íslenskum degi.
Íslensk matargerð er saga af útsjónarsemi: að búa til dýrindis mat úr því sem landið gefur. Njóttu hennar með opnum huga.